Familiewoning vergunningvrij: wat zijn de voorwaarden?
Een familiewoning wordt onder voorwaarden vergunningvrij op het eigen erf, zodra het Besluit versterking regie volkshuisvesting in werking treedt. De belangrijkste voorwaarden: de bewoner is een familielid van een bewoner van de hoofdwoning, de woning past binnen de bebouwingsregel van uw achtererf, en het bouwwerk voldoet aan het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Hoe groot uw familiewoning kan zijn, hangt dus af van de ruimte op uw eigen achtererf. In dit artikel zetten we alle voorwaarden en achtergronden op een rij. Heeft u interesse? Neem dan vrijblijvend contact op.
Update: 14 september 2026 Door: Rhodé van Concuro
Kort het kader: waarom dit nog niet definitief is
De mogelijkheid om een familiewoning vergunningvrij te plaatsen komt uit de Wet versterking regie volkshuisvesting, die sinds 1 juli 2026 van kracht is. De concrete voorwaarden worden echter uitgewerkt in het onderliggende Besluit versterking regie volkshuisvesting, dat naar verwachting pas op 1 januari 2027 ingaat. Tot die datum gelden de bestaande regels. Alle voorwaarden hieronder zijn dus gebaseerd op de huidige verwachting, niet op een reeds definitief vastgesteld kader.
Wie geldt als eerstegraads familie
- (Biologische) ouders en kinderen
- Adoptieouders en adoptiekinderen
- Pleegkinderen van de bewoner van het hoofdgebouw
Heeft u interesse? Neem dan vrijblijvend contact op.
Hoe groot mag een familiewoning zijn?
Er is geen aparte maximale oppervlakte voor de familiewoning zelf. De grootte volgt uit de bebouwingsregel voor uw achtererf. De regels kennen drie routes.
Route 1: een nieuw bouwwerk op uw erf
Voor alle bijbehorende bouwwerken op uw achtererf samen (schuur, garage, tuinhuis, én de familiewoning) geldt een staffel over het bebouwingsgebied. Het bebouwingsgebied is het achtererfgebied plus de grond onder later toegevoegde aan- en uitbouwen (niet het oorspronkelijke hoofdgebouw). De oppervlakte van bestaande bijgebouwen gaat van het maximum af:
- Bebouwingsgebied Tot 100 m²: 50% van het bebouwingsgebied |
- Bebouwingsgebied 100 tot 300 m²: 50 m² plus 20% van het deel boven 100 m²
- Bebouwingsgebied 300 tot 900 m²: 90 m² plus 10% van het deel boven 300 m², met een maximum van 150 m² in totaal
- Bebouwingsgebied 900 m² en groter: geen verdere uitbreiding, het maximum blijft 150 m²
Rekenvoorbeeld: uw achtererf is 250 m². Dan mag in totaal 50 + 20% x 150 = 80 m² worden bebouwd. Staat er al een schuur van 15 m², dan blijft 65 m² over voor de familiewoning.
Route 2: een verplaatsbare woning buiten het stedelijk gebied
Is de woning geheel of in delen verplaatsbaar, en staat uw perceel buiten het stedelijk gebied (in de praktijk buiten de bebouwde kom, bepaald naar de feitelijke aard van de omgeving), dan geldt de staffel niet. De woning mag dan maximaal 100 m² groot zijn. Of een bepaalde prefab woning als verplaatsbaar telt, hangt af van de constructie. Dat beoordelen wij tijdens de perceelcheck.
Route 3: een bestaand bouwwerk in gebruik nemen
Een bestaand bijbehorend bouwwerk, zoals een schuur of garage, mag voor maximaal 150 m² als familiewoning worden gebruikt, op voorwaarde dat wonen op dat perceel is toegestaan. Alleen het gebruikte deel telt mee voor die 150 m².
Hoe u bepaalt welk deel van uw erf als achtererfgebied meetelt, leest u in ons artikel Familiewoning op eigen erf: mag het bij u?.
Overige voorwaarden aan het ontwerp
Bovenop de oppervlakte gelden voorwaarden aan het ontwerp:
- Het verblijfsgebied ligt op de begane grond
- Balkons en dakterrassen zijn niet toegestaan
- Er geldt een minimale afstand van 1 meter tot openbaar gebied
- Voor de hoogte gelden de grenzen voor bijbehorende bouwwerken. Op basis van de bestaande regels is dat een maximale hoogte van 5 meter binnen 4 meter afstand van de hoofdwoning, en nooit hoger dan de hoofdwoning zelf. Bij een schuine kap op grotere afstand geldt een maximale goothoogte. De definitieve waarden staan in het Besluit
Vergunningvrij is niet regelvrij
Vergunningvrij betekent niet dat er geen regels gelden. De woning moet onverkort voldoen aan de eisen van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), het landelijke kader met bouwtechnische eisen voor onder meer constructieve veiligheid, brandveiligheid, isolatie en ventilatie, hetzelfde kader dat ook voor een regulier huis geldt. Daarnaast blijven het omgevingsplan en de regels voor bijvoorbeeld bomen en nutsaansluitingen gewoon van toepassing.
Bouwwerken die niet aan het Bbl voldoen, zoals veel pods, chalets of tijdelijke units, vallen niet onder deze regeling. Concuro bouwt familiewoningen daarom op exact dezelfde, volwaardige manier als mantelzorgwoningen: prefab, maar volledig Bbl-conform.
Waar geldt de regeling niet?
De vergunningvrije regeling geldt niet overal. Uitgesloten zijn onder meer:
- Risicogebieden voor externe veiligheid
- Primaire waterkeringen en het rivierbed van de grote rivieren
- Reserveringsgebieden voor infrastructuur
- (Rijks)monumenten en beschermde stads- of dorpsgezichten
- Beperkingengebieden van luchthavens
- Gebieden waar het omgevingsplan inrichting als erf verbiedt, zoals gronden met een agrarische of natuurbestemming
Ook moet er al een woning of bedrijfswoning op het perceel staan waarbij de familiewoning hoort. Een bedrijfsperceel zonder woning komt niet in aanmerking.
Wat gebeurt er als de familierelatie eindigt?
De vergunningvrije regeling is gekoppeld aan de familierelatie. Als het familielid de woning verlaat of de relatie eindigt, is er geen grondslag meer om de woning als familiewoning te gebruiken. De woning mag dan niet zomaar als gewone woning of als logies worden gebruikt, tenzij het omgevingsplan dat toestaat of een omgevingsvergunning is verleend. Het bouwwerk zelf hoeft niet gesloopt te worden. Verhuur aan derden is dus niet de bedoeling.
Wat betekent dit in de tussentijd?
Tot het Besluit versterking regie volkshuisvesting in werking treedt, gelden de bestaande regels: de regeling zoals die sinds 1 januari 2024 geldt, aangevuld met de zogeheten bruidsschat. Dit is de verzameling regels die bij de invoering van de Omgevingswet automatisch is overgenomen in het tijdelijke deel van het omgevingsplan van elke gemeente, in afwachting van nieuw eigen beleid. De bruidsschat is een overgangsregeling, geen nieuwe wet.
Zodra het Besluit geldt, is de landelijke regeling een minimum. Gemeenten hebben tot eind 2031 de tijd om afwijkende, strengere regels in hun omgevingsplan aan te passen. Zolang dat niet is gebeurd, gaat de landelijke regeling voor. Een gemeente mag wel ruimer zijn dan het Besluit. Zo kennen sommige gemeenten al een eigen regeling voor pré-mantelzorg: in Bronckhorst kunnen inwoners sinds 13 oktober 2025 een tijdelijke woning op eigen terrein plaatsen voordat er een zorgvraag is.
Een woning voor een familielid zonder zorgbehoefte valt op dit moment dus nog niet automatisch onder een vergunningvrije regeling. Een perceelcheck vooraf voorkomt verrassingen en geeft u inzicht in wat er, ook nu al, mogelijk is.
Gratis perceelcheck
Twijfelt u of een familiewoning op uw erf past? Zelf de tabel doorrekenen geeft een eerste indicatie, maar de exacte situatie op uw perceel, zoals bestemmingsplan, ligging en bestaande bebouwing, bepaalt uiteindelijk wat er kan.
Concuro beoordeelt uw perceel gratis en vrijblijvend, en denkt met u mee over wat wél mogelijk is, ook als de volledige 100 vierkante meter niet haalbaar blijkt.
Veelgestelde vragen over vergunningsvrije familiewoningen
Mag ik nu al een familiewoning vergunningvrij bouwen?
Nog niet automatisch. De specifieke vergunningvrije regeling voor familiewoningen geldt pas zodra het Besluit versterking regie volkshuisvesting in werking treedt. Die ingangsdatum is op het moment van schrijven nog niet vastgesteld.
Hoe groot mag mijn familiewoning zijn?
Dat hangt af van uw achtererf. Voor een nieuw bijbehorend bouwwerk geldt een staffel over het bebouwingsgebied met een maximum van 150 m² aan bijgebouwen in totaal. Is de woning verplaatsbaar en staat uw perceel buiten het stedelijk gebied, dan geldt de staffel niet en is maximaal 100 m² mogelijk. Een bestaand bijgebouw mag voor maximaal 150 m² als familiewoning worden gebruikt.
Telt een familiewoning mee in de bebouwing van mijn achtererf?
Ja, bij een nieuw bijbehorend bouwwerk telt de familiewoning mee in het totale toegestane oppervlak aan bijgebouwen op uw achtererf, samen met bestaande bijgebouwen.
Moet mijn familiewoning aan dezelfde bouwkwaliteit voldoen als een gewoon huis?
Ja. Vergunningvrij betekent niet regelvrij, de woning moet voldoen aan het Besluit bouwwerken leefomgeving.
Wat is de bruidsschat precies
De bruidsschat is de set landelijke regels die bij de invoering van de Omgevingswet automatisch is opgenomen in het tijdelijke deel van elk gemeentelijk omgevingsplan. Het is een overgangsregeling, geen nieuwe wet. Gemeenten hebben tot eind 2031 de tijd om afwijkende regels aan te passen.
Mag ik de familiewoning later verhuren aan derden?
Nee. De vergunningvrije regeling is gekoppeld aan de familierelatie. Eindigt die relatie, dan mag de woning niet zomaar als gewone woning of als logies worden gebruikt, tenzij het omgevingsplan dat toestaat of een omgevingsvergunning is verleend.
Kan de familiewoning een eigen huisnummer en eigen nutsaansluitingen krijgen?
In beginsel niet. Volgens de toelichting op het Besluit wordt de familiewoning niet apart geadresseerd en worden de bewoners ingeschreven op het adres van de hoofdbewoner. Nutsaansluitingen kunnen wel apart zijn, dat stemt u af met de netbeheerder en uw gemeente.
Waar geldt de vergunningvrije regeling niet?
Onder meer niet in risicogebieden voor externe veiligheid, bij primaire waterkeringen, in reserveringsgebieden voor infrastructuur, bij monumenten en beschermde stads- of dorpsgezichten, in beperkingengebieden van luchthavens en op gronden waar het omgevingsplan inrichting als erf verbiedt.