Familiewoning vergunningvrij: wat zijn de voorwaarden?
Een familiewoning wordt naar verwachting vanaf 1 januari 2027 onder voorwaarden vergunningvrij op het eigen erf. De belangrijkste voorwaarden: de bewoner is een eerstegraads familielid, de woning past binnen de toegestane oppervlakte op uw achtererf, en het bouwwerk voldoet aan het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en de Wet kwaliteitsborging (Wkb). In dit artikel zetten we alle voorwaarden en achtergronden op een rij.
Update: 14 september 2026 Door: Rhodé van Concuro
Kort het kader: waarom dit nog niet definitief is
De mogelijkheid om een familiewoning vergunningvrij te plaatsen komt uit de Wet versterking regie volkshuisvesting, die sinds 1 juli 2026 van kracht is. De concrete voorwaarden worden echter uitgewerkt in het onderliggende Besluit versterking regie volkshuisvesting, dat naar verwachting pas op 1 januari 2027 ingaat. Tot die datum gelden de bestaande regels. Alle voorwaarden hieronder zijn dus gebaseerd op de huidige verwachting, niet op een reeds definitief vastgesteld kader.
Wie geldt als eerstegraads familie
- (Biologische) ouders en kinderen
- Adoptieouders en adoptiekinderen
- Pleegkinderen van de bewoner van het hoofdgebouw
Hoeveel mag u bouwen op uw achtererf?
Naast de specifieke regels voor de familiewoning zelf blijft ook de algemene regel voor bijbehorende bouwwerken op uw achtererf relevant, dit bepaalt hoeveel ruimte er in totaal is voor al uw bijgebouwen samen.
De oppervlakte achtererf bepaalt hoeveel u de maximaal mag bebouwen:
- Kleiner dan 100 m² = 50% van het achtererfgebied
- 100 tot 300 m² = 50 m² plus 20% van het deel groter dan 100 m²
- Groter dan 300 m² = 90 m² plus 10% van het deel groter dan 300 m², met een maximum van 150 m² in totaal
Dit is de bestaande, algemene regel voor de totale oppervlakte aan bijgebouwen op uw perceel. Voor de familiewoning zelf geldt daarnaast, naar de huidige verwachting, een specifieke bovengrens van 100 vierkante meter, vergelijkbaar met de huidige mantelzorgwoning-regel. Deze twee regels staan los van elkaar: de achtererfregel gaat over de totale bebouwing, de 100 vierkante meter specifiek over de familiewoning als losstaand bouwwerk.
Vergunningvrij is geen regelvrij
Vergunningvrij betekent niet dat er geen regels gelden. De woning moet onverkort voldoen aan de eisen van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), het landelijke kader met bouwtechnische eisen voor onder meer constructieve veiligheid, brandveiligheid, isolatie en ventilatie, hetzelfde kader dat ook voor een regulier huis geldt. Daarnaast geldt de Wet kwaliteitsborging (Wkb), die regelt dat een onafhankelijke kwaliteitscontroleur meekijkt tijdens de bouw om te toetsen of aan deze eisen wordt voldaan.
Bouwwerken die hier niet aan voldoen, zoals veel verplaatsbare pods, chalets of tijdelijke units, vallen niet onder deze vergunningsvrije regeling en blijven onder de strengere regels voor tijdelijke bouw of recreatie vallen. Concuro bouwt familiewoningen daarom op exact dezelfde, volwaardige manier als mantelzorgwoningen: prefab, maar volledig Bbl-conform en onder toezicht van kwaliteitsborging.
Wat betekent dit in de tussentijd, vóór 1 januari 2027
Tot het Besluit versterking regie volkshuisvesting definitief in werking treedt, gelden de bestaande regels: de regeling zoals die sinds 1 januari 2024 geldt, aangevuld met de zogeheten bruidsschat. Dit is de verzameling regels die bij de invoering van de Omgevingswet automatisch is overgenomen in het tijdelijke deel van het omgevingsplan van elke gemeente, in afwachting van nieuw eigen beleid. Kortom: de bruidsschat is een overgangsregeling, geen nieuwe wet, en zorgt ervoor dat er geen juridisch gat ontstaat tussen de oude en de nieuwe regelgeving.
Een woning voor een eerstegraads familielid zonder zorgbehoefte valt op dit moment dus nog niet automatisch onder een vergunningsvrije regeling, en zal doorgaans langs de gewone route voor bijbehorende bouwwerken moeten, of via de mantelzorgwoning-regeling als er wel een zorgrelatie is. Een perceelcheck vooraf voorkomt verrassingen en geeft u meteen inzicht in wat er, ook nu al, mogelijk is.
Maatvoering en overige voorwaarden
Naar de huidige verwachting sluit de maatvoering van de familiewoning aan bij wat nu al voor de mantelzorgwoning geldt:
- Maximaal 100 vierkante meter buiten de bebouwde kom
- Een maximale hoogte van 5 meter binnen 4 meter afstand van de hoofdwoning, en nooit hoger dan de hoofdwoning zelf
- Bij een schuine kap op grotere afstand van de hoofdwoning geldt een maximale goothoogte
De definitieve maatvoering wordt vastgelegd in het Besluit, dus deze cijfers zijn een betrouwbare inschatting op basis van de huidige mantelzorgwoning-regeling, geen garantie.
Gratis perceelcheck
Twijfelt u of een familiewoning op uw erf past? Zelf de tabel doorrekenen geeft een eerste indicatie, maar de exacte situatie op uw perceel, zoals bestemmingsplan, ligging en bestaande bebouwing, bepaalt uiteindelijk wat er kan.
Concuro beoordeelt uw perceel gratis en vrijblijvend, en denkt met u mee over wat wél mogelijk is, ook als de volledige 100 vierkante meter niet haalbaar blijkt.
Veelgestelde vragen
Mag ik nu al een familiewoning vergunningvrij bouwen?
Nog niet automatisch. De specifieke vergunningsvrije regeling voor familiewoningen treedt naar verwachting pas op 1 januari 2027 in werking.
Telt een familiewoning mee in de bebouwing van mijn achtererf?
Ja, net als bij de mantelzorgwoning telt een familiewoning mee in het totale toegestane oppervlak aan bijgebouwen op uw achtererf.
Moet mijn familiewoning aan dezelfde bouwkwaliteit voldoen als een gewoon huis?
Ja. Vergunningvrij betekent niet regelvrij, de woning moet voldoen aan het Besluit bouwwerken leefomgeving en de Wet kwaliteitsborging.
Wat is de bruidsschat precies?
De bruidsschat is de set landelijke regels die bij de invoering van de Omgevingswet automatisch is opgenomen in het tijdelijke deel van elk gemeentelijk omgevingsplan. Het is een overgangsregeling, geen nieuwe wet, die geldt totdat een gemeente eigen beleid vaststelt of totdat nieuwe landelijke regelgeving, zoals het Besluit versterking regie volkshuisvesting, deze vervangt.
Mag ik de familiewoning later verhuren aan derden?
Nee. Zolang de familiewoning op basis van familiegebruik vergunningvrij is, is verhuur aan derden niet toegestaan.
Kan de familiewoning een eigen huisnummer en eigen nutsaansluitingen krijgen?
Dit verschilt per gemeente. In de praktijk wordt een familiewoning meestal aangesloten vanuit de hoofdwoning, en is een apart huisnummer niet vanzelfsprekend, uw gemeente beslist hierover.